Stowarzyszenie Wychowanków AGH
Stowarzyszenie Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie (SW AGH) – najstarsza w Polsce organizacja absolwentów wyższej uczelni. Istnieje od 1945 roku. Stowarzyszenie ma na celu propagowanie wiedzy i osiągnięć naukowych wychowanków, a absolwenci są „ambasadorami” AGH poza terenem uczelni. Struktury Stowarzyszenia opierają się na osobistych kontaktach, przyjaźniach i koleżeństwie z czasów studiów. Organizacja przygotowuje sesje naukowe i spotkania towarzyskie dla absolwentów, zwłaszcza z okazji jubileuszy i rocznic ważnych dla AGH. Szczególną inicjatywą są spotkania z okazji 50. rocznicy rozpoczęcia studiów, połączone z uroczystym odnowieniem immatrykulacji i wręczaniem okolicznościowych indeksów.
W 2002 roku SW AGH zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000084696. Od 2008 roku posiada status organizacji pożytku publicznego. Nadzór nad organizacją sprawuje Wydział Spraw Społecznych Urzędu Miasta Krakowa. Honorowy patronat nad wydarzeniami obejmuje każdorazowo JM Rektor AGH.
Stowarzyszenie Wychowanków AGH posiada godło, odznaki i sztandar. Godło – według projektu Aleksandra Schillaka – istnieje od 1971 roku.
Godło ma kształt równobocznego skośnego czworoboku, którego część centralną w kształcie mniejszego kwadratu, zajmują trzy umieszczone obok siebie barwne pionowe pasy, kolejno: zielony, czarny i czerwony obrazujące wspólnotę wszystkich wychowanków uczelni. Na pasie centralnym umieszczone są pionowo srebrzyste, jasne litery: AGH, a wokół mniejszego kwadratu znajduje się otoczka z napisem: Stowarzyszenie Wychowanków.—Matl K.: Kronika Stowarzyszenia Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie 1945-2015. Kraków 2015, s. 89
Także od 1971 roku obowiązują odznaki SW: zwykła i honorowa.
Sztandar Stowarzyszenie otrzymało 16 listopada 1985 roku. Ufundowali go członkowie i koła terenowe SW. Zaprojektowała go Aleksandra Konior, a wykonanie powierzono Spółdzielni Przemysłu Artystycznego im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie. Fundatorów upamiętniają specjalne gwoździe w drzewcu sztandaru z wygrawerowanymi nazwiskami i nazwami ofiarodawców. Sztandar został poświęcony 15 września 1990 roku przez kardynała Franciszka Macharskiego w kolegiacie św. Anny w Krakowie.
Awers przedstawia w centralnej części wyhaftowanego stylizowanego orła z koroną z symbolami górniczymi i inicjałami AGH na piersi. Znajduje się on w okręgu złożonym z napisu: „Stowarzyszenie Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej rok zał. 1945”. W dolnych narożnikach awersu umieszczone są dwa orły: z lewej godło Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach (1819-1827) – orzeł unoszący w szponach młotki górnicze, a z prawej godło Akademii Górniczej z 1925 roku – stylizowany orzeł z koroną i tarczą, na którym poniżej godła górniczego znajdują się litery AG. Całość jest misternie wyhaftowana ze srebrnych i złocistych nici na srebrzysto-białym, jedwabistym tle.
- Powierzchnia rewersu podzielona jest na 4 równoramienne trójkąty o barwach właściwych dla uczelni: czarnej, zielonej, pomarańczowej i neutralnej srebrzystej tworzących wierzchołkami układ centralny. W barwne trójkąty czterech ramion wpisane są słowa: Ojczyzna, Praca, Przyjaźń, Nauka.
- Sztandar obramowany jest srebrzystymi frędzlami, a na jego wierzchołku u nasady drzewca, przyczepione są biało-czerwone luźne wstęgi.
—Matl K.: Kronika Stowarzyszenia Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie 1945-2015. Kraków 2015, s. 102
SW AG nawiązywało do Koła Słuchaczów Akademii Górniczej (KSAG, zał. 1919, w 1923 roku przekształcone w Stowarzyszenie Studentów Akademii Górniczej – SSAG), wzorowanego z kolei na tradycji polskich organizacji studenckich powoływanych na uczelniach górniczych dawnych zaborców.
W sytuacji powojennych zniszczeń i rozproszenia, wychowankowie Akademii Górniczej dążyli do odtworzenia studenckich więzi. W tym celu istniejące od czasów przedwojennych Stowarzyszenie Asystentów AGH zorganizowało 8 grudnia 1945 roku pierwszy zjazd wychowanków uczelni. Tego dnia – przy wsparciu kadry nauczającej na czele z rektorem prof. Walerym Goetlem – ukonstytuowało się Stowarzyszenie Wychowanków Akademii Górniczej. Powołano Komisję Statutowo-Regulaminową SW AG (prezes Feliks Zalewski, członkowie: Stanisław Gisman, Władysław Michejda, Marian Orman, Julian Sulima-Samujłło, Adam Stupnicki, Stanisław Śpiewak, Jerzy Wiland).
7 grudnia 1946 roku miał miejsce II zjazd wychowanków. Utworzono Komitet Organizacyjny SW AG i zatwierdzono statut.
6 lutego 1947 roku odbył się III zjazd wychowanków pod hasłem nawiązującym do ducha czasów: „Podnosimy naszą produkcję". W wydarzeniu wziął udział Prezydent Bolesław Bierut.
Podczas IV zjazdu wychowanków 8 maja 1948 roku – tym razem w Chorzowie – przyjęto uchwałę o uruchomieniu akcji zapomóg dla wdów i sierot po zmarłych kolegach. Inicjatywą kierował Józef Miąsik. Tego roku Komitet Organizacyjny AG zorganizował wydarzenia upamiętniające zmarłego prof. AG Karola Bohdanowicza, powołując komitet uczczenia jego pamięci pod przewodnictwem Bolesława Krupińskiego.
| Rok | Liczba członków |
|---|---|
| 2015 | 5500 |
| 2010 | 5000 |
| 2002 | 7315 |
| 2001 | 7315 |
| 2000 | 7340 |
| 1998 | 8311 |
| 1996 | 9802 |
| 1990 | 10596 |
W 1948 roku SW zostało oficjalnie zarejestrowane przez organy administracyjne państwa, a także przez władze miasta Krakowa. Jeszcze w tym samym roku – 11 grudnia – odbyło się I Walne Zebranie Wyborcze połączone ze zjazdem naukowym pod hasłem „Realizacja planu 3-letniego”. Przewodniczącym stowarzyszenia został Feliks Zalewski, a w skład ukonstytuowanego zarządu weszli: Feliks Olszak (I wiceprzewodniczący), Tadeusz Rumanstorfer (II wiceprzewodniczący), Antoni Sałustowicz (III wiceprzewodniczący), Stanisław Stopa (sekretarz), Hubert Gruszczyk (zastępca sekretarza), Kazimierz Mischke (skarbnik) oraz członkowie: Aleksander Anasiewicz, Stanisław Cierpisz, Mikołaj Dubowicki, Karol Fabris, Tadeusz Malkiewicz, Adam Niemczyk, Julian Sulima-Samujłło, Józef Stachura, Włodzimierz Stępiński, Andrzej Wójcik. Najważniejszym zadaniem zarządu było zrekrutowanie członków spośród absolwentów uczelni.
Procedura przyjmowania nowych członków – od lat niezmienna – przewiduje kilka etapów:
- kandydaci muszą być absolwentami/doktorantami/pracownikami AG/AGH,
- kandydatura – po wypełnieniu deklaracji członkowskiej przez zainteresowanego – musi zostać zaaprobowana przez zarząd główny SW AGH,
- po uiszczeniu opłaty wpisowej oraz składki członkowskiej nowo przyjęty członek otrzymuje legitymację i odznakę.
W 1949 roku SW ostatecznie przejęło majątek zlikwidowanego Stowarzyszenia Asystentów AG, na czele z pokojem na cele statutowe w budynku głównym A0.
Od 1949 roku Stowarzyszenie – wraz ze zmianą nazwy uczelni – nosi oficjalną nazwę Stowarzyszenie Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej.
W 1950 roku z inicjatywy SW AGH odsłonięto pomnik nagrobny prof. Bohdanowicza w Alei Zasłużonych na warszawskich Powązkach. Podjęto się także wydania jego 4-tomowego dzieła „Surowce mineralne świata” (1952).
W 1969 roku – z okazji 50-lecia uczelni – stowarzyszenie ufundowało nowy sztandar AGH. Tego roku zainaugurowano tradycję ponownej immatrykulacji w 50. rocznicę rozpoczęcia studiów.
Z okazji obchodzonego w 1975 roku 30-lecia SW odsłonięto w budynku A-0 tablicę poświęconą prof. Waleremu Goetlowi, a także płytę upamiętniającą 121 wychowanków i studentów Akademii Górniczej, którzy zginęli w latach 1939-1945.
Z inicjatywy SW i komitetu obchodów 60-lecia AGH w 1979 roku ustawiono figury górników i hutników na cokołach przed budynkiem A-0, nawiązując do przedwojennych rzeźb. Surowiec do budowy przekazało Stowarzyszenie, które przeznaczyło na ten cel środki z ogólnopolskiej zbiórki wśród absolwentów.
W 1995 roku – w ramach obchodów 50-lecia SW – w holu budynku A-0 zawisła tablica poświęcona honorowym członkom Stowarzyszenia, na której na bieżąco uzupełniane są nazwiska nowych osób zasłużonych.
Z okazji 80-lecia AGH w 1999 roku na dachu budynku głównego zamontowano figurę św. Barbary. Jednym z inicjatorów odtworzenia posągu z 1939 roku był prof. Kazimierz Czopek, honorowy członek Stowarzyszenia.
Od 2015 roku rokrocznie – z inicjatywy rektora, Fundacji dla AGH oraz Stowarzyszenia Wychowanków – przyznawane jest wyróżnienie „Absolwent Roku” oraz „Absolwent Junior”.
Przy okazji 100-lecia uczelni w 2019 roku stowarzyszenie ufundowało i zainstalowało w budynku A-4 tablicę pamiątkową poświęconą współzałożycielowi SW prof. Julianowi Sulimie-Samujłło.
W 2025 roku z okazji 80-lecia istnienia Stowarzyszenie Wychowanków AGH zostało uhonorowane odznaką Prezydenta Miasta Krakowa „Honoris Gratia”. W ramach obchodów odsłonięto mural Stowarzyszenia Wychowanków na północnej elewacji bloku nr 12 na Miasteczku Studenckim AGH.
Cele, zadania i inicjatywy Stowarzyszenia Wychowanków AGH:
Od 1945 roku – pierwszą inicjatywą nowej organizacji było uruchomienie akcji pomocy dla wdów i sierot po zmarłych członkach uczelnianej społeczności. Początkowo chodziło o bliskich ofiar wojennych. Pomysłodawcą był Władysław Biernacki, który zaapelował o składki w wysokości 2% miesięcznego zarobku brutto na rzecz potrzebujących (później zmniejszono składkę do 1%). Ten cel jest stale aktualny i realizowany.
W latach 1945-1985 – organizowano sesje naukowe AGH i zjazdy wychowanków.
W latach 1960-1965 – SW fundowało stypendia i nagrody naukowe im. Witolda Budryka, przeznaczane dla wychowanków AGH przed 40. rokiem życia za prace z zakresu górnictwa.
Od 1969 roku organizowane są uroczystości powtórnej immatrykulacji w rocznicę 50-lecia rozpoczęcia studiów.
Po 1985 roku – organizowano sesje i konferencje branżowe.
Niezmiennym celem pozostaje działalność publikacyjna. W latach 1945-1985 wysiłki SW nakierowane były głównie na wydawanie materiałów sesji i zjazdów naukowych w ramach Zeszytów Naukowych AGH, zwykle w postaci streszczeń referatów. W ciągu 40 lat wydano ponad 80 tomów zeszytów specjalnych. Od 1960 roku pracę tę koordynowała komisja publikacyjna, w 1977 roku przekształcona w Zespół do spraw wydawniczych i historii wychowanków AGH w składzie: Julian Sulima-Samujłło (przewodniczący), Krystyna Norwicz (zastępczyni), Tadeusz Dudzic (członek). SW AGH wydawał „Informator Stowarzyszenia Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica”, periodyk w postaci broszury ukazujący się nieregularnie, rozprowadzany bezpłatnie wśród członków (w latach 1974-2009 ukazało się 19 zeszytów). SW partycypowało w wydawaniu publikacji historycznych na temat swojej działalności. Od 2008 roku SW wydaje czasopismo „Vivat Akademia” przeznaczone dla absolwentów uczelni (do 2025 roku ukazało się 28 zeszytów). Ponadto SW wydaje popularne opracowania okolicznościowe z myślą o uroczystościach koleżeńskich.
Bibliografia
Książki
- Czaja P., Lichoń P., Nosal T., Sulima Z.: Kronika Stowarzyszenia Wychowanków AGH 2016-2025. Kraków 2025 [online] [przeglądany 6.01.2026]. Dostępny w: https://swagh.agh.edu.pl/pdf/Kronika_SW_2016_2025.pdf
- Matl K.: Kronika 60-lecia Stowarzyszenia Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie 1945-2005. Kraków 2005
- Matl K.: Kronika Stowarzyszenia Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie 1945-2015. Kraków 2015
- Matl K.: Stowarzyszenie Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie w latach 1945-1975. Kraków 1975
- Matl K.: Stowarzyszenie Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie w latach 1945-1985. Kraków 1985
- Matl K., Nosal T.: Historia kół Stowarzyszenia Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie do 2019 roku. Kraków 2020
Artykuły
- Czaja P.: Magia, siła i moc jubileuszowego świętowania : 80 lat Stowarzyszenia Wychowanków AGH. Biuletyn AGH 2025, nr 211, s. 37-42, [foto]