NSZZ „Solidarność” AGH
19 września 1980 roku, na zebraniu ogólnym pracowników Uczelni, powołano Uczelniany Komitet Założycielski, którego celem było zorganizowanie nowego, niezależnego związku zawodowego.
W skład Komitetu Założycielskiego weszli: Kazimierz Godlewski jako przewodniczący, Jerzy Ostachowicz i Mieczysław Zaniewski jako wiceprzewodniczący, Halina Mytnik – sekretarz oraz Jerzy Wenda, Stanisław Witczak i Robert Kaczmarek – członkowie.
Równolegle na wydziałach i innych jednostkach organizowano struktury niezależnego związku i powoływano komitety założycielskie.
Nowy związek, pod nazwą Niezależny Samorządowy Związek Zawodowy „Solidarność” AGH (NSZZ „Solidarność” AGH) został zarejestrowany w październiku 1980 roku, pod numerem rejestracyjnym 471 i liczył około 4200 członków. Związek był trzecim co do liczebności w Regionie Małopolska.
Wybór pierwszych władz Związku nastąpił podczas Walnego Zjazdu Delegatów NSZZ „S” AGH odbywającego się 20-21 grudnia 1980 roku.
Przewodniczącym został Robert Kaczmarek, jego zastępcami Jerzy Ostachowicz, Tadeusz Syryjczyk i Natalia Rozin, a sekretarzem Halina Mytnik. Ponadto w skład Prezydium weszli: Jerzy Bendkowski, Henryk Brancewicz, Wiktor Brawuski, Ireneusz Serwan i Mieczysław Zaniewski.
W październiku 1981 roku w miejsce Natalii Rozin i Tadeusza Syryjczyka, nowymi wiceprzewodniczącymi zostali Mirosław Handke i Ireneusz Serwan a członkiem Prezydium została Barbara Hołyńska.
Celem działalności związku było przede wszystkim:
- dążenie do uzyskania przez Uczelnię pełnej samorządności i wewnętrznej demokracji postrzeganej przez pryzmat obieralności władz różnego szczebla, przejrzysty system funkcjonowania Uczelni określony jasnymi, sprawiedliwymi i obiektywnymi zasadami,
- starania i walka o kształt ustawy o szkolnictwie wyższym, w tym demokratyczny wybór władz Uczelni, reprezentacja w kolegium elektorów oraz w Senacie i innych ciałach kolegialnych wszystkich grup społeczności akademickiej,
- opracowanie zasad i regulaminów wynagrodzeń oraz działalności socjalnej Uczelni, w tym przede wszystkim sprawiedliwy przydział mieszkań, wczasów czy kolonii.
Okres stanu wojennego
13 grudnia 1981 roku po ogłoszeniu stanu wojennego, „Solidarność” AGH zorganizowała strajk okupacyjny. W strajku wzięło udział około 400 członków Związku.
Prezydium Komisji Zakładowej przekształciło się w Komitet Strajkowy, jego przewodniczącym został Ireneusz Serwan, a członkami Halina Mytnik, Henryk Brancewicz i Mieczysław Zaniewski.
Po pacyfikacji strajku, aresztowaniu i internowaniu Przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” AGH oraz grupy działaczy Związku, kierownictwo przejęła Tajna Komisja Zakładowa (TKZ) w składzie: Andrzej Gołaś, Kazimierz Godlewski, Józef Jachimski, Stanisław Mitkowski, Stanisław Nowak, Andrzej Paulo, Ireneusz Serwan, Jerzy Wenda, Władysław Włodarczyk i Ryszard Wosz.
Mimo konfiskaty funduszy, lokali i zaplecza technicznego działalność Związku w AGH nie została przerwana. Jego członkowie wchodzili do oficjalnych struktur organizacyjnych Uczelni, takich jak Senat, Rady Wydziałów, Komisje Senackie i Rektorskie. W ten sposób nadal była prowadzona działalność statutowa. Wspomagano potrzebujących poprzez zasiłki statutowe i zapomogi losowe – członkowie Związku nadal odprowadzali składki. Przy współpracy z pracownikami innych uczelni (przede wszystkim Uniwersytetu Jagiellońskiego) organizowano cykle odczytów oraz prowadzono działalność redakcyjną i wydawniczą. Członkowie Związku bardzo aktywnie działali też w Komisjach Wydziałowych i Oddziałowych.
Dzięki działaniom NSZZ „Solidarność”, w lutym 1981 roku zostało zwołane nadzwyczajne posiedzenie Senatu AGH w celu przedyskutowania głównych postulatów zmian w nowej ustawie.
Główne problemy jakie były dyskutowane to:
- autonomia Uczelni rozumiana jako dążenie do pełnej samorządności i wewnętrznej demokracji (obieralności władz różnego szczebla), przejrzysty system jej funkcjonowania i zarządzania,
- ordynacja wyborcza władz Uczelni/wydziałów,
- reprezentatywność poszczególnych grup pracowników w składzie Senatu, Kolegium elektorów i innych ciałach kolegialnych.
Działalność Związku w okresie stanu wojennego przyczyniła się do konsolidacji społeczności związkowej i wzbudzenia prawdziwej solidarności w społeczności AGH.
Po powtórnej rejestracji
Kontynuacja działalności związkowej w okresie stanu wojennego w znacznym stopniu ułatwiła odbudowę struktur Związku w latach 1988-89. Od czerwca 1988 r. jawnie działał 21-osobowy Komitet Założycielski NSZ „Solidarność” pod przewodnictwem prof. Zygmunta Kolendy, w ścisłej współpracy z TKZ. Pod wnioskiem o reaktywację Związku podpisało się 694 pracowników. W styczniu 1989 roku wniosek o rejestrację Związku został odrzucony przez Sąd Najwyższy. Pomimo tego, w zaistniałej sytuacji Komitet Założycielski przekształcił się w Komitet Organizacyjny, w celu przeprowadzenia wyborów do struktur Związku.
Po powtórnej rejestracji Związku w sądzie w Warszawie, w kwietniu 1989 r. przewodniczącym został wybrany prof. Zygmunt Kolenda, a wiceprzewodniczącymi Jerzy Ostachowicz, Stanisław Kasprzyk i Julian Kwiek.
Od 7 grudnia 1991 r. do grudnia 2005 roku przewodniczącym Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” AGH był Piotr Lewandowski. Zastępcami w kolejnych kadencjach byli: Tadeusz Bachleda-Curuś, Krzysztof Matuszek, Andrzej Pogonowski, Andrzej Paulo i Marian Rulewicz.
W okresie od grudnia 2005 r. do marca 2006 r. Przewodniczącym Komisji Zakładowej był Krzysztof Matuszek, a zastępcą Maria Sapor.
W kadencji od marca 2006 r. do marca 2010 r. przewodniczącą Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” AGH była Maria Sapor. Zastępcami w kadencji 2006-2010 byli: Krzysztof Matuszek i Andrzej Pietrzykowski.
Na przewodniczącą Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” AGH w kadencji od marca 2010 do marca 2014 roku, Zakładowe Zebranie Delegatów wybrało ponownie Marię Sapor. Zastępcami przewodniczącej byli Krzysztof Matuszek i Andrzej Pietrzykowski.
W kadencji od marca 2014 do marca 2018 roku przewodniczącą Komisji Zakładowej była Maria Sapor, a zastępcą – Krzysztof Matuszek.
W marcu 2018 roku Zakładowe Zebranie Delegatów wybrało na pierwszą w historii NSZZ „Solidarność” 5 letnią kadencję 2018-2023 – Ewę Niewiarę. Zastępcami zostali wybrani: Anna Młynarczykowska (skarbnik) i Maria Sapor, sekretarzem Iwona Oprzędkiewicz.
W marcu 2023 roku na przewodniczącą Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Akademii Górniczo-Hutniczej w kadencji 2023-2028 została ponownie wybrana Ewa Niewiara. Zastępcami zostały: Anna Młynarczykowska i Maria Sapor, skarbnikiem Dorota Kalisz, a sekretarzem Iwona Oprzędkiewicz.
Sztandar NSZZ „Solidarność” AGH
Po reaktywowaniu NSZZ „Solidarność” w 1989 roku, powstał zamysł ufundowania sztandaru, ale realizacji doczekał się dopiero w roku 1999. Wykonania podjęła się Pani Bogumiła Kowalska z Bobowej w pracowni „Rękodzieło artystyczne. Hafciarstwo. Sztandary i Godła”. Koszt wykonania pokryto ze składek członków NSZZ „Solidarność” AGH.
Symbolika sztandaru związana jest z nazwą Związku „Solidarność” oraz nawiązuje do tradycji Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
Rewers sztandaru o wymiarach 100cmx100cm jest w kolorach zielono-czarno-czerwonym, które są barwami Akademii Górniczo-Hutniczej. Na tle podzielonym pasami o równej szerokości (od góry): zielonym, czarnym, czerwonym – wyhaftowana jest figura św. Barbary w pozycji siedzącej – patronki górników. Figura jest w kolorze złocisto-brunatnym. Nad jej głową jest napis „Św. Barbara”. Figurę okalają wyhaftowane napisy w kolorze białym, po obwodzie koła. Nad głową św. Barbary, na wewnętrznym obwodzie półkola, znajduje się napis „Solidarność”, a na zewnętrznym obwodzie: „Niezależny Samorządny Związek Zawodowy”. Pod figurą na wewnętrznym obwodzie półkola znajduje się tradycyjne pozdrowienie górników – „Szczęść Boże”, a na zewnętrznym obwodzie nazwa uczelni: „Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica”.
Awers sztandaru jest w barwach biało-czerwonych. Tło jest białe, a wyhaftowane napisy czerwone. Na białym tle, po przekątnej, znajduje się napis „Solidarność”. Nad tym napisem, z lewej strony, umieszczony jest skrót „NSZZ”. Natomiast pod napisem, z prawej strony, umieszczony jest skrót nazwy uczelni „AGH”. W dolnym rogu, równolegle do słowa „Solidarność” znajduje się napis „Kraków”. Technika wykonania sztandaru to haft cieniowany i haft nakładany nićmi metalowymi.
Drzewiec wykonany z drewna bukowego, jest składany i zakończony srebrnym orłem w koronie.
Sztandar NSZZ „Solidarność” AGH jest obecny zarówno na uroczystościach związkowych organizowanych w Krakowie, jak i poza Krakowem. Ponadto sztandar jest obecny na uroczystościach ogólnouczelnianych, m.in. inauguracjach roku akademickiego, uroczystościach jubileuszowych.
17 czerwca 1999 roku, podczas wizyty Papieża Jana Pawła II w Krakowie, miało miejsce historyczne spotkanie Jego Świątobliwości Ojca Świętego ze społecznością Akademii Górniczo-Hutniczej przed gmachem głównym Uczelni przy al. Mickiewicza 30. W trakcie spotkania Ojciec Święty Jan Paweł II poświęcił nowo ufundowany sztandar „Solidarności” AGH oraz figurę Świętej Barbary wieńczącą gmach główny Uczelni.
W trakcie spotkania Przewodniczący Komisji Uczelnianej NSZZ „Solidarność” AGH zwrócił się do Ojca Świętego:
Komisja Zakładowa „Solidarności” Akademii Górniczo-Hutniczej, cała solidarna społeczność gorąco, serdecznie proszą o poświęcenie – błogosławieństwo dla naszego Sztandaru, dla całej naszej społeczności Akademii Górniczo-Hutniczej. Szczęść Boże Jego Świątobliwości Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II! Szczęść Boże Ojcu „Solidarności”! Szczęść Boże!
Bibliografia
Artykuły
- Sapor M.: Wystawa 40-lecia NSZZ „Solidarność” w AGH. Biuletyn AGH 2020, nr 153-154, s. 46-47, [foto]
Inne
- Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” AGH [online] [przeglądany 29.07.2026]. Dostępny w: https://www.solidarnosc.agh.edu.pl/
- Razem jak w 80-tym roku Solidarność AGH. Wystawa w Bibliotece Głównej AGH z okazji 40-lecia NSZZ „Solidarność” Akademii Górniczo-Hutniczej [wystawa online]. Dostępna w: https://wystawy.bg.agh.edu.pl/S40/